Bài học muộn nhưng vẫn còn kịp: Tiền & Giá trị

Đúng ra bài học này nên được ưu tiên hơn tất cả ngay khi một đứa trẻ bắt đầu biết cầm đồng tiền trên tay. Bởi lẽ sự hiểu biết về tiền và giá trị cũng dễ hiểu như các bài học đầu đời khác như: học cách giữ vệ sinh, học cách tập thể dục, học sử dụng các dụng cụ trong gia đình.

Nhưng không may thay, người lớn vẫn né tránh việc tìm hiểu và truyền đạt lại cho con cái. Kết quả là, có nhiều thế hệ đang hiểu khá lệch lạc giữa tiền bạc & giá trị và cũng vì thế mà có nhiều chuyện tệ hại xảy ra xung quanh cuộc sống liên quan đến việc ứng xử thế nào với tiền bạc. Một phần trong đó, xét trên quan điểm cá nhân, tôi thấy người Việt đương đại đang "phản ứng" khá thường trực trước việc giữ vàng và ngoại tệ để bảo lưu tài sản của họ (1).

Để hiểu vấn đề này thêm cặn kẽ, chúng ta nên ôn lại lịch sử của tiền tệ một chút.

Lịch sử thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng đã chứng kiến nhiều sự thay đổi trong mỗi giai đoạn cầm quyền của một thể chế nào đó. Đi liền với những thay đổi đó là sự thay đổi về tiền và những nhiêu khê do việc trao đổi mệnh giá đồng tiền mang lại. Nguyên nhân thay đổi có thể là do mục đích về thương mại, hoặc có thể là uy quyền cai trị của một chế độ mới khi họ muốn thâu tóm lại "phần giá trị" từ tiền bạc được cung cấp bởi giai đoạn cai trị trước đó.

Có khá nhiều ví dụ điển hình qua những lần thay đổi về tiền trong suốt chiều dài lịch sử được biên lại khá cụ thể qua các nghiên cứu (2). Nhưng vòng đời của tiền tệ đã kinh qua những chặng sau:

- Trao đổi trực tiếp bằng tài sản hữu hình (nhà cữa, ruộng đất, nô lệ, gia cầm, gia súc ...)
- Sử dụng các kim loại quý như: vàng, bạc, đồng ... để làm thước đo cho giá trị của hiện vật để trao đổi.
- Sử dụng tiền bằng giấy, nhựa ... để thuận tiện hơn cho việc trao đổi và nhưng vẫn được neo giá trị bằng kim loại quý (cụ thể là vàng) và tổng sản phẩm quốc nội.
- Tín dụng hiển thị bằng con số (tiền) tiền quy ước trong các tài khoản ngân hàng. Cũng tương tự như tiền, nhưng tín dụng có mức thanh khoản cao hơn, tiết kiệm được chi phí in tiền mặt và hạn chế nạn làm tiền giả, trốn thuế.

(Phần giải thích các vấn đề về tiền - Tài Dương)

Trên chỉ là những viện dẫn lại từng bước đi của tiền, nhưng cũng không cần thiết khi phải đi sâu hơn nếu ứng dụng vào một cá nhân trong đời sống thường nhật. Bên dưới đây mới là phần tôi muốn nhắc tới.

- Thứ nhất: Kiếm tiền cũng có nghĩa là chịu phi phối bởi tiền dù ít dù nhiều.

Bất kể bạn là ai: tu sĩ, vô sản dân, nhà văn, .... một khi bạn có nhu cầu cần đến tiền thì điều đầu tiên trên tất cả là bạn sẽ phải chịu ảnh hưởng trong quy luật của riêng nó. Đó là "tính trao đổi".

Điều để trao đổi để lấy tiền có thể là: sức lao động, vật chất hiện có, "cái vốn trời cho", .... và bất kể điều gì khác miễn là điều bạn có mà có người khác cần. Kể cả niềm tin!

Đó là những giá trị thật mà bạn phải đem lên "cân" để đổi lấy một điều khác mà bạn đang cần. Nhưng cũng có những xảo thuật, mà những người xấu áp dụng để đoạt được tiền từ người khác mà không phải thông qua giá trị khế ước công bằng giữa tiền-giá trị.

Chuyện vặt có thể thấy trong hành vi lạm dụng tiền là trộm, cướp. Cao hơn một tý là bán hàng giả mạo. Tinh vi hơn tý nữa là đầu cơ, tích trữ và thao túng thị trường. Nhưng bỉ ổi nhất đó là nạn tham nhũng và chủ đích bóp méo cán cân thương mại tiền-giá trị thông qua việc in tiền mà không cải thiện về kết quả sản xuất nội tại.

Như vậy có thể thấy, bất kỳ ai cũng sẽ chịu sự ảnh hưởng tích cực/tiêu cực từ bất kỳ sự kiện nào liên quan tới tiền bạc. Và, dù người lãnh đạo có trong sạch cỡ nào, nhưng nếu kém cỏi thì cũng ảnh hưởng đến túi tiền của bạn! Tiền của bạn sẽ tự động mất đi giá trị nếu mẫu số chung về năng suất lao động của đất nước bị giảm đi.

- Thứ hai: Có tiền rồi, giá trị nhận được sẽ là bao nhiêu?

Giai đoạn kiếm tiền đã có nhiều thứ cần nói đến rồi, nhưng đã có tiền rồi thì sao? Bạn có dùng nó đúng với giá trị của nó.

Tiêu tiền dễ lắm phải không nào? Không hẳn thế!

Nếu trong tủ đồ của bạn còn những chiếc váy chỉ mới dùng 1,2 lần dù mua đã lâu. Trên kệ sách có nhiều cuốn sách chỉ dùng làm trang trí. Chiếc đồng hồ, máy tính, điện thoại chỉ được dùng ở một chức năng nào đó mà bỏ qua những điều hay ho khác. ...

Bạn có quyền quyết định tài sản của mình! đương nhiên. Nhưng bạn đang lãng phí và có thể chẳng hiểu gì về tiền-giá trị. Điều đó cũng phần nào nói lên rằng bạn cũng không mấy hiểu về giá trị lao động và tài sản trước tiền của bạn. Xa hơn, bạn cũng đang góp phần làm tiêu cực đi giá trị của tiền tệ.

Trong một sản phẩm được làm ra giá trị của nó thường được tính nôm na là: chi phí sản xuất + giá trị sử dụng (hoặc giá trị niềm tin) mà người dùng có được. Tuy cách tính thực tế của mỗi nhà sản xuất khác nhau, cũng như cách từng doanh nghiệp sẽ định nghĩa khác nhau nhưng nếu bạn không sử dụng sản phẩm đó tới một ngưỡng kỳ vọng nhất định thì bạn đang lãng phí (tính theo mẫu số chung trên tổng người dùng)

Qua 2 phía mà cũng chính là 2 giai đoạn (kiếm tiền, tiêu tiền), bạn có thể thấy giá trị thật sự rất khó được bảo toàn do bên quản lý về tiền tệ, cũng như bên tham gia vào vòng tuần hoàn tiền đều có những tác động tiêu cực tới giá trị của nó. Hiện tượng thường trực mà tôi có đề cập trong phần mở đầu là có một bộ phận sẽ nắm giữ vàng hoặc ngoại tệ chỉ để bảo lưu tài sản của mình. Tôi nói bảo lưu thay vì nói đầu tư bởi vì để người giữ những tài sản như vậy để trở thành nhà đầu tư thì phải có thêm nhiều bước am hiểu nữa về loại tài sản đặc biệt này.

Chung quy lại: bài học căn bản và đơn giản nhất mà chúng ta nên dạy cho con nít là:
- Con nhận tiền đó, tại sao? Số tiền đó lớn hay nhỏ khi so với những gì đứa trẻ thể hiện?
- Con chi số tiền đó, tại sao? Điều con mua được nó quan trọng ra sao tới nhu cầu của con?

Ce Phan
-------
(1) - Tại sao người Việt giữ vàng? https://www.ft.com/content/83a29cdc-5cb9-11df-bd7e-00144feab49a
      - Tại sao ngoại tệ ở Việt Nam nhiều nhưng thiếu thanh khoản http://www.rfa.org/vietnamese/vietnam/kinh-te/Vietnam-is-not-short-of-foreign-currency-except-for-cash-settlement-NNguyen-07072010220253.html
(2) - Hành trình của Tiền Việt Nam trong suốt chiều dài lịch sử: https://vi.wikipedia.org/wiki/Tiền_Việt_Nam

"Cứu chữ" cho quan qua một bản đối chiếu ngữ pháp với một học trò lớp 12

Dư luận mấy ngày qua vẫn còn sục sôi khi biết một học sinh lớp 12 bị kỷ luật tại một trường học ở miền Tây Nam Bộ sau khi đăng mấy câu phê bình chất lượng phục vụ của một bệnh viện tuyến tỉnh. Sự việc còn tiến xa hơn khi nhà trường dựa vào sự kiện này để đánh giá hạnh kiểm của em trong học kỳ vừa rồi.

(Chụp màn hình về phần chia sẻ một em học sinh lớp 12 qua Facebook)

Bỏ qua những mặt tiêu cực về cách đánh giá một học sinh thông qua mấy dòng chia sẻ của em qua một trang mạng xã hội Facebook. Tôi nhìn thấy những nét sáng về văn phong trong cách mà em viết mấy dòng đó. Là một thầy giáo dạy tiếng Anh, nhưng vốn tiếng Việt của tôi cũng đủ đề phân tích ra điều gì đó trong cách viết của em khác biệt như thế nào trong một án văn phong chính thức trong một lá thư của cựu bộ trưởng bộ giáo dục Phạm Vũ Luận. 

Câu văn với ngữ pháp rất tệ của bộ trưởng Luận trong thư gửi giáo viên gửi cho giáo viên nhân ngày 21/11/2015 (ngày Nhà giáo Việt Nam). Không biết ông Luận được học hành thế nào mà viết một câu văn 121 chữ mà dấu phẩy, chữ "và" dùng tuỳ tiện vậy không biết.

"Tôi tin tưởng sâu sắc rằng, đội ngũ thầy cô giáo, cán bộ quản lý giáo dục chúng ta tiếp tục phát huy truyền thống và những thành tích đã đạt được, kiên quyết khắc phục mọi hạn chế yếu kém, vượt qua mọi khó khăn thách thức, chủ động và sáng tạo tổ chức thực hiện đổi mới hoạt động chuyên môn và công tác quản lý, nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục, góp phần xứng đáng vào sự nghiệp đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục nước nhà theo tinh thần Nghị quyết 29, đáp ứng sự mong đợi và xứng đáng với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và Nhân dân."

Hãy đọc phần bình luận của một em học sinh lớp 12 khi viết lời chê một bệnh viện ở miền Tây và dẫn đến việc em bị đánh giá hạnh kiểm "khá" ( không phải "tốt" như đại đa số học sinh khác)

“Nói thật, thái độ phục vụ của Bệnh viện đa khoa khu vực Đồng Tháp Mười rất kém. Từ bác sĩ, nhân viên, y tá trong bệnh viện, nói chuyện nạt 1 nạt 2, làm như cha mẹ thiên hạ vậy, nên chấn chỉnh lại đi các ông bà. Làm nghề này nên coi trọng lại đạo đức của mình đi”.

===

So với ngữ văn của ông bộ trưởng Luận thì em này viết có nghề hơn. Một đoạn văn tương đối ổn về mặt văn phạm và nổi bật hơn rất nhiều so với những bình luận trên Facebook của nhiều bạn mà tôi biết.

Phân tích: 

- Câu văn 1: Câu tiêu đề của đoạn với từ vựng chức năng "Nói thật," đóng vai trò dẫn dắt ý và cho biết góc nhìn của quan điểm. Đây là thành tố mà nhiều người Việt khác gặp nhiều khó khăn khi viết câu/đoạn.

Tương tự: Những từ vựng chức năng như vậy cũng phổ biến trong ngữ văn Anh, như:
   + To tell (you) the truth,
   + It can be seen that,
   + It is recognised that,
      .....

Câu văn chính "thái độ phục vụ của bệnh viện Đa khoa khu vực Đồng Tháp Mười rất kém" với đầy đủ chủ vị ngữ và đặc biệt là thông tin rất rõ ràng và tỉ mỉ. Em viết rõ "khu vực Đồng Tháp Mười" là thành phần bổ nghĩa (noun modifier) cho cụm danh từ của từ "bệnh viện Đa khoa". Cụm từ "Thái độ phục vụ của bệnh viện đa khoa khu vực Đồng Tháp Mười" là cụm danh từ đóng vai trò làm chủ ngữ. Phần vị ngữ "rất kém" có đủ tính từ và phần bổ ngữ trong chỉ duy nhất 2 chữ.

- Câu văn thứ 2: Chức năng dẫn giải của câu văn này rất rõ ràng khi em đã đưa ra thông tin để giải thích cho câu chủ đề (câu số 1) mà em đưa ra.

Cụm từ mà em sử dụng trong câu này "nạt 1 nạt 2" gợi hình và ý rất nhiều.  Hơn nữa, câu văn này sử dụng các mệnh đề (clause) rất điêu luyện:

"Từ bác sĩ, nhân viên, y tá trong bệnh viện, nói chuyện nạt 1 nạt 2, làm như cha mẹ thiên hạ vậy, nên chấn chỉnh lại đi các ông bà"

Cách dùng dấu phẩy trong mệnh đề qua hệ (loại không xác định) này chuẩn xác. "Từ bác sĩ, nhân viên, y tá trong bệnh viên" là chủ từ chung cho lần lượt các vị ngữ đứng sau là ", nói chuyện nạt 1 nạt 2, làm như cha mẹ người ta vậy, nên chấn chỉnh lại đi các ông bà" với đầy đủ động từ và tân ngữ.

Em dùng kiểu câu như trên rất hợp lý vì là câu dẫn giải nên phải đầu đủ, chi tiết.

- Câu văn thứ 3: "Làm nghề này nên coi trọng lại đạo đức của mình đi” là kiểu câu đóng đoạn điển hình.

Có 3 loại mà những người viết văn chuyên nghiệp hay dùng là: nhượng bộ (concession), tóm lược (summary) và gợi ý (suggestion). Ở trên, em chọn loại cú pháp thứ 3. Loại này cũng khá điển hình cho đoạn văn phàn nàn, tranh luận (argument).

Tóm lại, qua những cú pháp mà em học sinh này sử dụng thì tôi tin rằng khi em ở vào độ tuổi của ông Nhạ thì em có thể là "bậc thầy" của ông về ngữ pháp tiếng Việt. Em cũng chứng tỏ rằng em là người có ăn học đàng hoàng và có trình độ văn hoá nhất định trong cách ứng xử phản biện của trí thức.

Tôi mơ ước có một cô con gái có những nét văn chương như em có ở hiện tại khi con tôi bằng tuổi em.

Ce Phan

Người kể chuyện của bạn là ai?

Nhịp sống của tôi dần rộn ràng hơn khi tôn phải gắn chặt mình vào các công việc trong sự xoay vòng giữa số tiền chi tiêu và số kiếm được. Kể ra cũng thật tệ hại khi mà ở tuổi 30 ba của tôi đã có một cơ ngơi riêng là căn nhà rộng rãi 7x20 (m) chỉ với công việc đồng án bạc bẽo, còn tôi thì tệ hơn và lắm e ngại giữa hai phương án tốn kém là sơn phết lại căn nhà đó hay sửa lại phòng ốc một chút với số tiền kiếm được của mình. Phần thời gian còn lại ít ỏi trong ngày tôi để bản thân mình lạc vào những câu chuyện kể, một phần thích thú về những câu chuyện trong những góc ngăn lịch sử, phần nữa là góc lẩn tránh an toàn cho bản thân cho những gì sắp sửa phải đối mặt trong ngày mới.

Tôi dần nhận ra nhiều hơn về những chuyện đang xảy ra trong cuộc sống hiện tại qua những câu chuyện tưởng chừng đã bị quên lãng. Ngay cả những câu chuyện ngụ ngôn được kể với lăng kính thật dễ thương và giản đơn nhất cũng duy trì những bài học hay ho về đạo đức, quan niệm xã hội, ước mơ và những gì phải đối mặt. Tôi không dưới một lần đề cập tới điều đó trong các bài viết của mình trong blog này, hay những chia sẻ qua trang Giáo dục.

Từ những điều được ghi chép lại như thế, tôi hiểu ra ai là người duy trì mạch truyện để kể lại cũng quan trọng không kém gì những thông tin được biết qua các văn tự được giữ lại. Ý của tôi ở đây có thể mượng tượng qua ví dụ sau: có thể có ai đó nói về việc định phận nước Việt xưa dưới sức ảnh hưởng của giặc Tàu, nhưng Lý Thường Kiệt mới là người gióng lên sức ảnh hưởng ghê gớm của bài thơ "Nam quốc sơn hà" như một câu chuyện kể đầy đanh thép.

Phải nói rằng những dữ kiện lịch sử không bao giờ thiếu thốn tới mức phải liên tưởng không căn cứ, nhưng sức ảnh hưởng của một câu chuyện qua người kể lại nó mới thật sự làm cho dữ kiện được sống lại. Chẳng hạn khi một ai đó nói cho bạn biết rằng Hà Nội xưa, Sài Gòn xưa cũng có những lúc huy hoàng và giàu sang thực sự. Người xưa từng có thời ngẩng cao đầu trước những dân tộc lân cận khi mà đời sống của họ không chỉ được thoả mãn với những nhu cầu căn bản về nhà ở, ăn uống, sự an toàn mà còn có bộ phận trung lưu đến thượng lưu đã phát triển sự nghiệp cá nhân tới một trình độ rất cao. Nhưng những điều đó trong tôi thật trừu tượng cho tới khi tôi biết Alan Phan và nghe những câu chuyện về thời của ông và ở chính bản thân ông. Từ những điều thật xa, cách đây cũng hơn nửa thế kỷ, đã được ông mang về hiện tại thật đặc sắc.

Không chỉ có những người Việt biết kể chuyện, gần đây nhất là những câu chuyện được kể trong cuốn sách ngắn gọn trong vài trăm trang với tựa đề "Make American Great Again" dưới lăng kính của vị tổng thống đương nhiệm Donald Trump. Lịch sử 300 năm của nước Mỹ nằm gọn lỏn trong những câu chữ của người kể chuyện tài ba này. Một bộ phần đông đảo trong tầng lớp trí thức đã góp những lá phiếu quan trọng trong hình thức bầu cử mang phong cách cộng hoà đã đưa ông trở thành vị tổng thống thứ 45 của nước Mỹ. Ông đã nói cho người Mỹ biết rằng vị trí của họ trước thế giới như thế nào và giờ sứ mệnh của họ nên chọn ai để truyền đạt lại những tôn chỉ đó. Ông, không ai khác, chính là một người kể chuyện thật tuyệt vời để khiến hàng trăm triệu người Mỹ biết rằng họ phải nổ lực hơn nữa để tiến lên.

Quay trở lại với công việc thường ngày của tôi với vai trò là một giáo viên dạy tiếng Anh. Tôi cũng tự hào rằng mình đã chọn hướng đi đúng đắn khi khuyến khích học viên thật nhiều để nói chuyện có nhiều cảm nhận hơn, biết cách đặt mình vào bối cảnh của người nói tiếng Anh, liên tưởng đến những ranh giới cảm giác có thể mường tượng được và truyện đạt thật khéo léo để giữ lấy người nghe. Tôi vẫn sẽ tiếp tục là người nghe những câu chuyện tuyệt vời từ những con người tôi gặp và học hỏi, lẽ đương nhiên rằng tôi phải làm tốt hơn để công việc đó luôn được tiếp nối. Rồi, học trò của tôi không phải là những người nói tiếng Anh dễ bị bắt nạt với kiểu nói ba ngoa thông thường, họ cũng sẽ là những con người biết nắm lấy điều tuyệt vời nhất trong những câu chuyện Anh ngữ họ được học qua các bài học của tôi. 

Một lần nữa tôi có thể tự hào: "Để có một bài học hay, bạn cần đến một thầy giáo giỏi. Để có một lộ trình học tập thành công, bạn cần đến Ce Phan". Tôi với Timeline là những câu chuyện kể, tôi với bạn là hai đầu cầu truyền đạt những ước mơ. 

Ce Phan

Cách hiểu tị huý thật khôn lường của người Việt đương đại

Rõ thực nôm hay mà chữ dốt,

Tám khoa chưa khỏi phạm trường qui.

(Thi Hỏng, Trần Tế Xương)

Câu chuyện về Tú Xương và những lần lận đận trong thi cử chỉ vì nhiều lần phạm huý đã được kể bởi nhiều thầy cô giáo môn ngữ văn và cả những lời bình luận trên các diễn đàn văn học, rằng ai cũng tiếc cho tài năng của ông đã không được đánh cao chỉ bởi vì chữ nghĩa của ông dùng quá phóng khoán. Tuy vậy, những ảnh hưởng về sau của tị huý trong đời sống xã hội Việt Nam vẫn còn khá lớn mặc dù tới hôm nay người Việt đã không còn quá nhiều người biết tới xuất xứ của những kiêng kỵ mà họ phải thực hiện đã bắt nguồn từ căn nguyên nào.

Tôi vừa đọc qua một số tài liệu về tị huý trong lịch sử Việt Nam và đặc biệt ấn tượng với bản nghiên cứu xúc tích của Phạm Văn Bân - phân tích những tị huý trong đời sống sinh hoạt của người Việt Nam. Nhìn chung, tác giả dẫn giải lại một số nguồn gốc tạo nên những điều phải tránh trong dân chúng mà 2 nguồn chính đó là: những mệnh lệnh từ vua và phong tục thờ cúng tổ tiên của người Việt. 

Trong một tài liệu khác với đầy đủ hơn về những phong tục của Việt Nam, cụ Phan Kế Bính cũng đã liệt kê ra 50 điều kiêng kỵ phổ biến của người Việt và những điều này đã ăn sâu vào quan niệm của đại bộ phận dân chúng tới mức mà người khác khó lòng mà thuyết phục họ làm khác đi. Phần ghi lại bên dưới, tôi muốn quan tâm một chút tới sự kiện gần đây khi mà Cục xuất bản đã quyết định thu hồi cuốn sách đã tái bản nhiều lần trước đó là "Miếng ngon Hà Nội" - tác giả Vũ Bằng, và một số "luật bất thành văn" mà luôn là những thách thức và rào cản cho văn nghệ sĩ trong sáng tác. 

Trước khi tác phẩm "Miếng ngon Hà Nội" (xuất bản lần đầu 1957) bị sờ gáy thì có rất nhiều tác phẩm văn chương, âm nhạc khác đã bị cấm xuất bản, cấm lưu hành và một số bị thu hồi sau khi đã xuất bản. Tuy nhiên, tác phẩm của tác giả Vũ Bằng được in tái bản lại là một điều thú vị khi chính tác giả chính là người của chính quyền Hà Nội cài cắm theo dòng người tỵ nạn vào Nam. Như vậy có thể hiểu tác phẩm này chính là bước "marketing" để đưa Vũ Bằng vào hàng ngũ được tin tưởng là chống cộng trong miền Nam. 

Tác phẩm này đã được kiểm duyệt kỹ và thay đổi những nội dung để đổi "số phận" cho nó khi mà câu bình luận ở trang bìa gốc ghi: "Tôi ao ước một ngày kia miền Bắc được giải thoát khỏi nanh vuốt Cộng Sản, quốc gia trở lại thanh bình và thống nhất; toàn dân sát cánh với nhau ăn mừng Đại Nhật bằng một bữa tiệc vĩ đại có đủ hết cả những miếng ngon Hà Nội." Tuy nhiên, do sai sót nào đó mà câu này vẫn còn xuất hiện và buộc phải thu hồi sau khi đã bán ra ngoài thị trường.

Nhìn chung có thể thấy những quan niệm về tị huý đã hình thành nên đời sống văn hoá và rất nhiều tập tục của người Việt từ xưa đến nay và một điều rõ ràng rằng chúng cũng tạo nên rào cản rất nguy hại cho những sáng tác nghệ thuật và cho cả những sinh hoạt bình thường của người dân, đặc biệt là giới trẻ.

Thật khó để yêu cầu con cái, những người trẻ tuổi hơn làm theo những quan niệm mà thế hệ cha anh cho là đúng nhưng hoàn toàn không nắm rõ và chẳng hiểu chúng bắt nguồn từ đâu? Chúng đã dẫn dắt cộng đồng đến một cuộc sống như thế nào?

Sẽ phải có những lần xét lại về những điều đã xảy ra và cân nhắc xem liệu nên giữ lại điều gì và giản lược đi điều nào để những giá trị thuần khiết và nhu cầu căn bản của con người được đảm bảo chứ không phải bị chế ngự bởi một quan niệm giàu tính quân quyền và thần bí như đã từng xảy ra.

Ce Phan 

Cập nhật danh sách rút gọn những cá nhân giỏi giang trong từng lĩnh vực

Trang này biên lại những người Việt (hoặc gốc Việt) mà tôi may mắn được đọc những sản phẩm của họ và sắp xếp theo thứ tự ưu tiên đọc trong quỹ thời gian của tôi. Tiêu chí để bình chọn đó là những nét đặc sắc mà họ mang tới cũng như sự ảnh hưởng của họ tới mọi người dựa trên quan điểm cá nhân của người biên soạn.

Có nhiều cá nhân khác cũng rất xuất sắc. Tuy nhiên, do họ ít chia sẻ quan điểm để người "ngoài đạo" như tôi hiểu hơn về sản phẩm, con người và góc nhìn của họ nên tôi không đưa vào danh sách bên dưới.

- Nguyễn Xuân Nghĩa | Kinh tế gia

Trang blog cá nhân: http://dainamaxtribune.blogspot.com - tổng hợp lại những bài viết, bài phỏng vấn mà ông thực hiện với đài RFA và Người Việt TV.

-  Nguyễn Ngọc Lanh | Nghiên cứu lịch sử

Ông là người khởi sướng nên trang https://nghiencuulichsu.com và trang Blog https://www.facebook.com/nclspage/ - Là nơi chia sẻ những nghiên cứu về lịch sử rất giá trị và đặc biệt là rất đáng tin cậy.

- Thích Nhất Hạnh | Thiền sư 

Ông là một nhà tu hành có tầm ảnh hưởng lớn trên thế giới. Đọc những lời dạy của ông qua các trang: https://wkup.org , https://plumvillage.org và https://www.facebook.com/thichnhathanh/

- Nguyễn Văn Tuấn | Nhà khoa học 

Trang blog cá nhân: http://tuanvannguyen.blogspot.com và https://www.facebook.com/drnguyenvtuan, gần đây ông cũng mở ra Group để thảo luận về những kỹ năng NCKH: https://www.facebook.com/groups/ScienceIssues/

- Nguyễn Tuấn Khanh | Nhạc sĩ 

Trang Blog cá nhân: https://nhacsituankhanh.wordpress.com và https://www.facebook.com/khanhtuanng. Tôi không quan tâm quá nhiều về âm nhạc của ông, tôi thích đọc những phân tích của ông về những điểm nhấn trong cuộc sống. 

- Viet Thanh Nguyen | Nhà văn 

Trang thông tin: http://vietnguyen.info và blog: https://www.facebook.com/vietnguyenauthor/. Ông là nhà văn xuất sắc và cũng là nhà bình luận độc đáo qua các bài chia sẻ bằng tiếng Anh

- Lê Công Định | Luật sư

Trang blog cá nhân: https://www.facebook.com/LSLeCongDinh . Ông có nhiều bài phân tích về pháp luật và hiến pháp của Việt Nam. Tôi đọc để hiểu về luật và tuân thủ pháp luật. 

- Nguyễn Thy Anh | Bác sĩ 

Chủ của trang Blog: http://vuisongmoingay.blogspot.com và https://www.facebook.com/nguyen.thyanh . Ông chia sẻ những câu chuyện dí dỏm, hài hước về cuộc sống và ngành y. 

-  Hoàng Tuấn Công | Nhà nghiên cứu Hán Nôm 

Trang blog cá nhân: http://tuancongthuphong.blogspot.com và https://www.facebook.com/TuancongThuphong - Nơi chia sẻ về những bình luận trong cách dùng chữ Hán Nôm và những góc nhìn trong những sự kiện trong cuộc sống. 

-  Nguyễn Phương Văn | Tác giả

Là chủ của trang blog: https://5xublog.org, người có những tác phẩm hay về cuộc sống đô thị. Những chia sẻ của anh về những câu chuyện đời thường, xen lẫn cách nhìn dưới lăng kính của một nhà tản mãn khoa học rất thú vị. 

- Bùi Thanh Hiếu | Blogger 

Trang Blog cá nhân: https://www.facebook.com/nguoibuon.gio.9 và tác giả của nhiều bài bình luận trên kênh Youtube: https://www.youtube.com/channel/UCFy4PC6EC-X_3Amc29UXbig . Những tư liệu về chính trị, kinh tế của anh rất đáng quan tâm. 

- Trọng Hiền | Phân tích về Nguỵ biện

Chủ của trang: https://www.facebook.com/nguybienVN và trang cá nhân: https://www.facebook.com/doccotronghien . Anh có nhiều bài phân tích hay về thói xấu trong giao tiếp cũng như phát biển của các chính trị gia, người nổi tiếng ...

- Na Sơn | Nhiếp ảnh gia

Trang blog: https://www.facebook.com/nason.nguyen . Nơi tôi đọc về những phân tích đời thường của anh thông qua những bức hình minh hoạ.

- Cung Lê | Võ sĩ

Trang thông tin: https://www.cungleofficial.com và trang cá nhân https://www.facebook.com/cungle185/ . Anh là võ sĩ đáng ngưỡng mộ nhất trong lòng tôi.

- Nguyễn Anh Tuấn | Phóng viên

Trang Blog cá nhân: https://www.facebook.com/nguyen.anh.tuan8690 . Đây là một cây bút còn trẻ nhưng rất tài năng. Anh có cách đánh giá độc lập và rất đáng theo dõi.

- Bạch Hoàn | Phóng viên

Trang cá nhân: https://www.facebook.com/bachhoanvtv24 . Là một trong số ít cây bút nữ tài năng mà tôi phát hiện ra gần đây.

============
Danh sách này sẽ còn tiếp tục cập nhật trong suốt cuộc đời của tôi. 

Cơ hội trở lại với nghề giáo với nền giáo dục cởi mở hơn

Cả triệu giáo viên cùng với khoảng 7 triệu viên chức có lẽ sẽ sớm đối mặt với thách thức lớn về mức thù lao của họ sau khi có đề án thí điểm để bỏ chức danh "công chức" của giáo viên và thả nổi thu nhập của họ như khối tư nhân.

Cũng với số lượng giáo viên tương tự ở Nhật Bản, một cuộc cách mạng giáo dục cũng sắp diễn ra nơi đây khi ngành giáo dục của nền kinh tế hàng đầu thế giới này quyết tâm chuyển hướng để duy trì cỗ máy đào tạo nhân tài của họ đủ để cạnh tranh với thế giới.

Tuy nhiên, ở đất nước cách đây chỉ 2 giờ bay, họ quan tâm tới cách giáo dục linh hoạt giữa 2 xu hướng của thời đại là "toàn cầu hoá" và "chủ nghĩa dân tộc" với sự lo ngại về sự hiểu biết của đại đa số quần chúng về những biến chuyển của thế giới. Trong khi đó, sự thay đổi cũng mang trên mình phép màu "cách mạng" tại Việt Nam lại đánh vào thu nhập của đội ngũ giáo viên mà bấy lâu nay đã là chủ đề được cả xã hội quan tâm.

Chưa biết đây có phải bước cởi trói để những người làm trong ngành sư phạm "trưởng thành hơn" trong sự định đoạt tương lai của chính họ và sự nghiệp giáo dục mà bấy lâu họ có rất ít quyền quyết định. Cũng có thể đây là một cú giật lớn tạo nên làn sóng bỏ nghề giáo như đã từng diễn ra trong thời kỳ bao cấp khi mà lương giáo viên nhận được còn thấp hơn một nông dân làm công cho các hợp tác xã.

Thay vì tiếp tục bàn luận tới những điều còn khá mơ hồ và nhiều do dự, tôi sẽ thử viết ra một chương trình học khái quát để kêu gọi những giáo viên giỏi nhất của tương lai để cùng chung tay thực hiện.


Hướng tiếp cận khác

Nếu có cơ hội thiết kế một chương trình học phổ thông, tôi sẽ tiếp cận theo hướng sau đây:

- Học trên lớp chiếm: 1/6 tổng thời gian học sinh đi học hiện tại. Nghĩa là học sinh chỉ cần đến lớp mỗi tuần 1 buổi thay vì 6 buổi như hiện tại.
- Tự học ở nhà, thư viện, internet ... theo chương trình được hướng dẫn chi tiết: chiếm 2/6 tổng thời gian.
- Thực hành theo các hoạt động thực tế, thí nghiệm ... chiếm 3/6 tổng thời gian.

Theo đó, chương trình học phổ thông sẽ xoay quanh một số môn chính như sau:

- Toán và Khoa học
- Văn tiếng Việt và Ngoại ngữ
- Lịch sử & Địa Lý
- Văn hoá & Nghệ thuật

Như vậy 4 môn học trên chỉ cần học 2 tiết cho mỗi môn và học cách tuần. Nghĩa là tuần này học 90 phút 'Toán và Khoa học' + 90 phút 'Lịch sử và Địa lý' thì tuần sau sẽ là 2 môn còn lại.

Học sinh sẽ tự học và thực hành theo sự hướng dẫn của chương trình chuẩn và làm báo cáo hoặc thi khảo sát vào những cột mốc quan trọng.

Nên cạnh 4 môn học trên, trường học có thể sẽ mở ra một số môn phụ như: kế toán, tài chính, kỹ thuật ứng dụng, điện dân dụng, máy tính .... để học sinh có thể tự chọn và học ở mức đại cương nhưng không tính điểm trong chương trình phổ thông mà đó chỉ để dùng để ứng tuyển hồ sơ vào các trường sau phổ thông.

Mai này có thời gian nhiều hơn, mình sẽ nghiên cứu thêm tài liệu của các nước để có thể biên soạn 1 chương trình khái quát như vậy. Trước là để dạy cho con cái của mình, sau là để dành tặng cho những phụ huynh có cùng chí hướng giáo dục.

Chỗ đứng của thầy cô

Nhìn qua chương trình trên có lẽ thầy cô sẽ có nhiều thắc mắc về chỗ đứng của mình sau khi chương trình chỉ còn một số môn ít ỏi. Những thầy cô giáo đang dạy các môn như: Hoá học, Vật Lý, Giáo dục công dân, Công nghệ, ... sẽ đóng góp như thế nào vào chương trình trên.

Khi mới nhìn vào đó thì chúng ta sẽ thấy có ít môn học hơn, tuy nhiên mức độ phổ quát và yêu cầu thực hành sẽ là những mảng đủ lớn để cần sự giúp đỡ của nhiều thầy cô và chuyên gia các ngành. Mặc khác, ở đây, khi định nghĩa môn học 'Toán và Khoa học' thì không có nghĩa là giáo viên toán hiện tại là người duy nhất được chính danh đảm nhận bộ môn này mà đó phải là một tổ công tác bao gồm những bộ môn khoa học tự nhiên hiện tại.

Giáo viên trực tiếp đứng giảng sẽ chính là giáo viên biên soạn bài giảng đó và được sự phản biện và đóng góp của những đồng nghiệp khác trong tổ công tác của mình. Từng thành viên trong nhóm sẽ đóng góp quan trọng vào những hướng dẫn các tự học cũng như thực hành của các em học sinh.

Lâu nay, số buổi đứng lớp của thầy cô chiếm khá nhiều thời gian trong quỹ thời gian dành cho giảng dạy mà số giờ dành ra để làm nghiên cứu cho môn học của mình gần như không có. Tất cả chỉ là cách dạy rập khuôn theo một cuốn sách giáo khoa có sẵn.

Với chương trình mới này, phạm vi hoạt động của mỗi thầy cô sẽ rộng hơn và sẽ tự do hơn trong học thuật với mục tiêu duy nhất là hướng tới một kết quả vượt trội hơn dành cho các thế hệ tương lai.

Đâu là niềm tin cho một kết quả tốt đẹp hơn

Thử nhìn qua cách giáo dục của nhiều nước tiên tiến trên toàn thế giới, hầu hết các chương trình phổ thông đều đạt những chuẩn mực cơ bản của tri thức về học thuật nhưng mỗi nước đều tự mình hướng đến những giá trị khác nhau dựa trên những điểm mạnh/ yếu của nền giáo dục của mình.

Chương trình học ở Hà Lan từ lâu đã đặc nền giáo dục cá nhân hoá lên hàng đầu với cách tiếp cận riêng biệt cho từng học sinh, trong khi đó Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore thì lại theo đuổi nên giáo dục đại chúng và bộ giáo dục đóng vai trò chủ đạo trong định hướng cho bộ sách giáo khoa chuẩn. Nước Mỹ là nơi hoàn toàn không giống nước nào khác khi "thả nổi" nền giáo dục giống như nền kinh tế thị trường vượt bậc của họ. Nhưng hầu kết các chương trình học tiên tiến hiện này đề dựa vào những tiền đề rất căn bản: 

- Nền giáo dục cởi mở, khai phóng và trao tự do cho thế giới học thuật. Điều này có nghĩa là không hình thành lối tiếp cận mang tính áp đặc tư duy và chân lý giữa thế hệ đi trước và đi sau. Học sinh, sinh viên học hỏi những người có nhiều kiến thức và kinh nghiệm dưới lăng kính "tham khảo".

- 3 bên trong chương trình học: giáo viên, học sinh và giáo trình sẽ luôn là những "chỉ số động" tuỳ thuộc vào quyết định riêng của chương trình học tại các trường. Bộ giáo dục quản lý chất lượng đựa trên những tiêu chuẩn căn bản - được lập nên theo sự đóng góp của các chuyên gia theo từng giai đoạn. Điều đó có nghĩa là: Không có mô hình giáo dục nào sẽ là giáo dục của tương lai, giáo dục của hiện tại và giai đoạn là điều cần phải thực hiện. 

Hãy thử hình dung, 300 năm qua kể từ khi những người thầy như Nguyễn Bỉnh Khiêm, Chu Văn An đứng lớp cho tới hôm nay thì mô hình giáo dục vẫn như vậy trong khi đó con người trên thế giới đã biết di chuyển từ đi bộ, khiêng kiệu, xe bò ... cho tới giao thông hàng không. 

Giáo dục không thể "tự sướng" và giải thích rằng không có mình thì làm sao có những cải tiến đó!? Nhưng xin thưa: hầu hết những cải tiến đến từ những nền văn hoá khác, từ những ngành nghề khác mà có rất ít sự ảnh hưởng từ giáo dục. 

Ce Phan

Câu chuyện rừng dương phòng hộ ven biển Tuy Hòa - tỉnh Phú Yên

Nhà mình ở gần cái rừng đó và tuổi thơ cũng gắn với nó nên tính viết dài dòng nhân sự kiện "Phú Yên dậy sóng" khi có một lãnh đạo về quản lý tài nguyên rừng của tỉnh Phú Yên phát biểu về sự ảnh hưởng của dự án xây dựng ngay tại cánh rừng phòng hộ ven biển Tuy Hòa.

Trước hết phải nói là Phú Yên là địa phương bị lọt vào tầm ngắm của chính phủ ngay đầu nhiệm kỳ của TT Phúc. Những lời phát biểu của đại biểu Phú Yên được báo chí quan tâm hơn tại kỳ họp quốc hội và cho đăng hàng loạt cộng với lời chê của ngài đương kim thủ tướng về một địa phương bị bỏ lại đằng sau!

Sự kiện rừng phòng hộ vừa qua hay trước đó là sự kiện phát rừng để nuôi bò phải nói là một tai nạn truyền thông có chủ đích của bên phát thông tin. Có thể đó là thông điệp từ chính phủ, có thể chỉ là sự bổ sung để giảm đi sự nghèo nàn thông tin của giới báo chí thời nay.

(Hình chụp Google Map ngày 1/5/2017- dải đất màu xanh giáp biển Đông biểu thị cho rừng dương phòng hộ của thành phố Tuy Hòa)

Quay trở lại câu chuyện rừng dương (phi lao) phòng hộ ven biển để nhìn toàn diện về bối cảnh trồng rừng và những dự án đã từng "xẻ" cánh rừng mỏng manh này như thế nào.

- Những năm 1980s thì rừng dương được trồng dọc theo bờ biển Tuy Hòa với mục đích chính là chắn cát và chắn gió. Khác với các bãi biển lân cận như ở Quy Nhơn và Nha Trang, bãi biễn Tuy Hòa bị "hở sườn" do không được các đảo che chắn nên gió biển từ hướng đông thổi mạnh vào và mang theo cả hơi nước có cả hàm lượng muối trong đó. Các công trình xây dựng và các hoạt động canh tác nông nghiệp chỉ nằm giáp ở mặt bên trong của cánh rừng.

- Cuối những năm 1980s thì nhà nước cho phép người dân thuê đất trống dọc biển chỉ với mục đích trồng rừng để lấy củi, gỗ (nhưng phải trồng lại để hồi sinh). Nhà ngoại mình cũng có một thửa nho nhỏ ở phía Bắc Tuy Hòa. Tuy nhiên sau này thấy không mang lại giá trị kinh tế nên không quan tâm mấy tới cánh rừng này nữa.

- Năm 1993 thì Phú Yên gặp bão lớn và rừng dương gần như bị hủy hoại hoàn toàn và chính quyền địa phương đã huy động người dân trồng rừng trở lại. Lúc này các hợp tác xã vẫn còn nên hoạt động trồng lại rừng diễn ra khá nhanh. Lúc này thành phố đã xây dựng hẳn một vườn ươm ngay tại cánh rừng này. Bây giờ thì nó thuộc đường 1/4 (trục đường lớn bao gồm các tiện ích quan trọng của thành phố: bệnh viên, trường ĐH, bưu điện ....)

- Những năm 2000s thì thành phố Tuy Hòa bắt đầu định hướng phát triển thành phố theo hướng công nghiệp - dịch vụ và tìm kiếm hướng mở rộng thành phố. Sau nhiều đề án nghiên cứu khả thi để phát triển về phía Nam ở huyện Đông Hòa với thành phố công nghệ tỷ đô do Mỹ đầu tư bị thật bại do không đáp ứng được kỳ vọng ban đầu của chủ đầu tư. Sau này thành phố phát triển bằng nội lực (không có đầu tư ngoài) về phía Bắc dựa trên cơ sở hạ tầng sẵn có ở khu vực trung tâm.

Điều kiện san nền tiêu thủy và các yếu tố hạ tầng kỹ thuật khác khó lòng cho phép chính quyền phát triển thành phố bằng nguồn thu ngân sách về phía Nam (nơi đất thấp và có sản lượng nông nghiệp cao, rừng phòng hộ thưa hơn do có ít dân cư). Thành phố Tuy Hòa chọn phía bắc (nơi có rừng phòng hộ) vì dải đất cao ráo và tránh được diện tích đất canh tác nông nghiệp hiện có sẵn.

Như vậy, có thể thấy là cách đây hơn 15 năm thì thành phố đã từng bước mở rộng về phía Bắc với các trục đường chính như: Hùng Vương, Độc Lập ... Nếu phải đưa ra nhận định xẻ rừng như thế nào thì có lẽ báo chí cũng không nên giật gân làm gì vì đó là chuyện đã xảy ra và từng bước phát triển từ bấy lâu nay. Quả thực là có một số resort (nghe đầu của BIG SHOT ngoài bộ sở hữu) cũng đã có ở đây từ lâu. Chúng nằm lọt ỏm trong cánh rừng này và áp sát biển với view rất đẹp.

Về mặt cá nhân mình nhận định đây chỉ là "ấp phe" có chủ đích từ truyền thông hơn là làm sáng tỏ các vấn đề cần nói.

Nhưng mình viết ra ở đây không vì muốn nói đỡ các cán bộ bảo vệ rừng lỡ phát biểu trước báo chí (chắc ông ít được phỏng vấn nên không cẩn thận trong lời nói), mình chỉ muốn mang tới những đánh giá chung để các bạn tự nhận định vấn đề chính xác hơn.


Ce Phan